Bir makinenin kılavuzunda “acil durdurma” düğmesi üç farklı adla anılırsa, sahadaki teknisyen üç ayrı düğme arar. Terim sözlüğü bu karmaşanın önünü keser.
Teknik çeviride doğruluk, tutarlılıktır
Teknik kılavuzlar, şartnameler ve bakım el kitapları bir okuyucuyu adım adım yönlendirir. Okuyucu genellikle elinde bir aletle, bir makinenin başındadır ve metne güvenir. Bu bağlamda bir terimin bir sayfada “tork”, diğerinde “sıkma momenti” diye çevrilmesi kafa karıştırır; arayüzdeki düğme adının kılavuzdaki addan farklı olması ise işi durdurur. Teknik çeviride kalitenin ölçüsü, cümlelerin güzelliğinden çok terimlerin tutarlılığıdır.
Terim sözlüğü nedir, nasıl kurulur?
Terim sözlüğü, bir müşterinin ürünlerinde kullandığı kavramların onaylı karşılıklarını tutan bir listedir. İyi bir sözlük şu sütunları içerir:
| Sütun | Örnek |
|---|---|
| Kaynak terim | devreye alma |
| Hedef terim | commissioning |
| Dil çifti | Türkçe → İngilizce |
| Not | Kurulum sonrası ilk çalıştırma; “start-up” kullanılmaz |
| Durum | Müşteri onaylı |
Sözlük kurulurken üç kaynaktan yararlanılır: müşterinin daha önce yayımladığı yabancı dil belgeleri, ürün arayüzündeki metinler ve sektörün yerleşik standart terimleri. Çevirmen yeni bir terimle karşılaştığında önerisini sözlüğe “öneri” olarak ekler; müşteri ya da proje yöneticisi onayladığında terim kesinleşir.
Yasak terimler
Sözlük yalnız ne kullanılacağını değil, ne kullanılmayacağını da söyler. Bir üretici rakibinin ürün adıyla özdeşleşmiş bir terimi kullanmak istemeyebilir; bir hukuk bürosu belirli bir unvanı tercih etmeyebilir. Bu “yasak terimler” sözlükte işaretlenir ve çeviri aracı yasaklı terim geçtiğinde çevirmeni uyarır. Lügatra’nın panelinde yasak terimler kırmızıyla işaretlenir ve redaksiyon kontrol listesinde ayrıca denetlenir.
Arayüz metinleri ve kılavuz uyumu
Yazılım ve makine arayüzündeki düğme adları, menü başlıkları ve hata mesajları çoğu zaman kılavuzdan ayrı çevrilir. Arayüz bir ekipte, kılavuz başka bir ekipte çevrildiğinde ikisi birbirini tutmayabilir. Çözüm, arayüz metinlerinin önce çevrilip sözlüğe işlenmesi ve kılavuz çevirisinin bu sözlükle yapılmasıdır. Böylece kılavuz “Ayarlar > Ağ > Yeniden başlat” dediğinde, ekranda tam olarak bu adımlar görünür.
Güvenlik uyarıları
Kılavuzlardaki “Tehlike”, “Uyarı”, “Dikkat” gibi sinyal sözcükleri, okuyucuya riskin derecesini anlatır. Bu sözcükler hedef dilde de standart karşılıklarıyla ve aynı derece farkıyla çevrilmelidir. Güvenlik uyarıları kılavuzda çok sık tekrar eder; tekrar analizi bunları tanır, hem fiyatı düşürür hem de her tekrarın birebir aynı çevrilmesini sağlar.
Birimler, değerler ve toleranslar
Teknik değerler değiştirilmez: “12 Nm”, “±0,05 mm”, “230 V” kaynakta nasıl yazıyorsa öyle aktarılır, yalnız ondalık ayracı hedef dile uyar. İmparatorluk ve metrik birimler arasında dönüşüm gerekiyorsa, bu müşterinin kararıdır ve sözlükte not olarak yer alır. Çevirmen kendiliğinden dönüşüm yapmaz.
Görseller ve çizimler üstündeki yazılar
Teknik kılavuzlarda çizimlerin üstünde parça adları, ok etiketleri ve numaralar bulunur. Bu yazılar düzenlenebilir katmandaysa doğrudan çevrilir; görüntünün içine gömülüyse ayrı bir liste olarak çevrilip masaüstü yayıncılık aşamasında görsele yerleştirilir. Sipariş verirken kaynak dosyaları (Word, InDesign dışa aktarımı, XML) göndermek, görsel üstü yazıların gözden kaçmasını önler.
Sürüm güncellemeleri: bellekle hızlanan iş
Ürün kılavuzları her yeni modelde güncellenir ama metnin büyük kısmı aynı kalır. Çeviri belleği, önceki sürümde çevrilen cümleleri tanır ve yalnız değişen kısımların çevrilmesini sağlar. Bu yaklaşım hem süreyi kısaltır hem de maliyeti düşürür; ayrıntısını tekrar oranı ve çeviri belleği yazısında anlattık. Büyük kılavuzlarda iş birden çok teknik çevirmene bölündüğünde ortak sözlük ve bellek, farklı ellerden çıkan bölümlerin tek bir sesle konuşmasını sağlar.
Teslim biçimi
Teknik çeviriler çoğu zaman kaynakla aynı biçimde teslim edilir: Word dosyası Word olarak, çok dilli XML aynı yapıda. PDF’ten yapılan çevirilerde düzen yeniden kurulur; bu ek bir emek olduğu için teklifte belirtilir. Taranmış belgelerde metin tanıma (OCR) sonrası çalışılır; bu konuyu taranmış PDF yazımızda ele aldık.
Örnek bir senaryo: yeni model kompresör
Bir makine üreticisi, yeni model vidalı kompresörünün kullanım ve bakım kılavuzunu İngilizce ve Almanca yayımlamak istiyor. Kılavuz 7.800 kelime; önceki modelin kılavuzuyla büyük ölçüde benzer, ancak kontrol paneli yenilenmiş. Proje yöneticisi önce panelin ekran metinlerini ister ve bunları terim sözlüğüne işletir. Ardından kılavuz, iki dil için ayrı ayrı ikişer teknik çevirmene bölünür. Tekrar analizi güvenlik uyarılarının ve bakım adımlarının yüzde otuzu aşan bölümünü tekrar olarak tanır; bu bölümler hem indirimli fiyatlanır hem de birebir aynı çevrilir. Redaksiyonda yasak terimler ve arayüz metinleriyle uyum ayrıca denetlenir.
Terim sözlüğünün bakımı
Sözlük bir kez kurulup unutulmamalıdır. Yeni ürünler, yeni parçalar ve yeni mevzuat terimleri geldikçe sözlük büyür. Yılda bir kez sözlüğün gözden geçirilmesi, kullanılmayan ya da çelişen girişlerin temizlenmesi tavsiye edilir. Lügatra’nın panelinde sözlük müşteri bazında tutulur, CSV olarak içe ve dışa aktarılabilir; böylece müşterinin kendi ekibi de sözlüğü gözden geçirebilir.
Çok dilli projelerde koordinasyon
Aynı kılavuz birden çok dile çevrildiğinde kaynak metindeki bir belirsizlik her dilde ayrı ayrı soru doğurur. Proje yöneticisi bu soruları toplayıp müşteriye tek seferde sorar ve yanıtı bütün çevirmenlerle paylaşır. Bu düzen müşterinin aynı soruyu beş kez yanıtlamasını önler.
Kısa sorular
### Ürün güvenlik etiketleri de çevrilebilir mi? Evet. Etiket ve ambalaj metinleri kısa ama kritik olduğu için ayrı bir dosya olarak gönderilmesi ve kılavuzla aynı terim sözlüğüyle çevrilmesi önerilir. ### Kaynak metinde hata görürseniz ne olur? Çevirmen kaynaktaki tutarsızlığı (örneğin iki farklı tork değeri) düzeltmez, proje yöneticisi aracılığıyla size sorar. Yanıt bütün dillerdeki çevirmenlerle paylaşılır.
Kaliteyi ölçmek
Teknik çeviride kalite yalnız redaktörün izlenimine bırakılmaz. Kontrol listesinde eksik segment, sayı ve birim uyumu, terim sözlüğüne uyum, biçim ve imla ayrı maddeler olarak işaretlenir. Bu maddelerin projeler boyunca izlenmesi, hangi çevirmenin hangi tür metinde güçlü olduğunu gösterir ve sonraki eşleştirmelerde kalite puanı olarak geri döner. Böylece kılavuzunuz her yıl bir öncekinden daha tutarlı hâle gelir.
